OK, dość ponurych wizji. Przestrzeni komercyjnej ciąg dalszy, ale w Chinach pozostajemy. Oto buduje się tam potężny kompleks przyszłej głównej siedziby Galaxy Yabao Hi-tech, którego ideę przedstawiła międzynarodowa pracownia 10 Design. Dokładnie rzecz biorąc inwestycja ta powstanie w części południowo-wschodniej Chin, w wielkim ośrodku biznesowym jakim jest miasto Shenzhen, w prowincji Guangdong. Miasto graniczy z Hongkongiem, a liczba jego mieszkańców to ponad 1 370 000. Inwestycja wpisana jest w informatyczno-przemysłowy krajobraz miasta i ma go podkreślać poprzez nowoczesne rozwiązania technologiczne, jakie pracownia 10 Design uwzględniła w projekcie kompleksu. Nic tylko patrzeć i podziwiać. Patrzeć i uczyć się. Jak oni to robią? Nasuwa mi się pytanie dlaczego w Chinach – powiedzmy – wszystko jest możliwe, a kraj taki jak Polska w rzeczywistości, choć próbuje ścigać Europę, to tak naprawdę wciąż jest jej zaściankiem. Mamy tak wielu doskonałych przedsiębiorców, tak wiele fantastycznych firm, tak wielu uczonych, ludzi osiągających sukcesy na świecie i tak wielu beznadziejnie głupich polityków, zapatrzonych w swój czubek nosa, w swoją rację, w swój interes i psujących to, co inni chcą zbudować. Tusk obiecał polskim przedsiębiorcom pomoc niemal we wszystkim, począwszy od jednego okienka w urzędzie… co z tego wyszło sami wiecie. To jak widać kolejna gadająca głowa, nic poza tym. A miało być tak pięknie…

Chiny to kraj ogromnych możliwości, odważnych wizji i zdolności realizacyjnych - niemal tak samo jak Polska - oto kompleks przyszłej głównej siedziby Galaxy Yabao Hi-tech w Shenzhen, w Chinach - wizualizacje 10 Design, fot. za www.sztuka-architektury.pl

Szkoda, bo tracimy czas. Tracimy dużo czasu. Zamiast się rozwijać przy pełnym wsparciu władz, okazuje się, że w wielu wypadkach to właśnie władze blokują inwestycje lub skutecznie do nich zniechęcają. Myślę, że każdy z nas zna przykłady nie tylko ogólnokrajowe, ale również z własnego podwórka. Często to zadufanie i poczucie siły własnej władzy powoduje, że komuś odbija. Patrząc na tych „wybrańców narodu” z Wiejskiej jestem naprawdę zasmucony. Tyle ile oni mogą… a nie robią nic, żeby budować klimat do rozwoju. Jak więc to możliwe, że w Chinach „pseudo-komuna” dokonuje takich gospodarczych cudów, a nasza demokracja ustawia super czułe i super nowoczesne fotoradary, żeby minister żałosnych finansów mógł zapisać w budżecie miliard złotych pozyskany z mandatów. Czy tak ma wyglądać budowanie drugiej Irlandii? Jak to jest Panie Premierze? Nie wstyd Panu?

druga wizualizacja i ujęcie z innego kąta tego samego projektu międzynarodowej grupy 10 Design - Galaxy Yabao Hi-tech w Shenzhen - fot. za www.sztuka-architektury.pl

Podobno Polska jest zieloną wyspą. Jeśli patrzeć na wielkość obszarów leśnych to całkiem możliwe. Jeśli patrzeć na gospodarkę to sprawdźcie statystyki upadłości polskich przedsiębiorstw, sprawdźcie statystyki spraw sądowych i wydawanych nakazów zapłaty, sprawdźcie jak bardzo spadło zapotrzebowanie w wielu branżach. Gospodarka przeżywa stagnację, wielu z nas to widzi, ale nie ci co powinni. Jak się jest „przy korycie” to oczywiście kryzysu nie czuć, łatwo więc budować wizerunek kolosa… na glinianych nogach.

Dokładnie tak wygląda chiński rozmach architektoniczny, można by rzec "zero barier"; To China -Taiwan Cross Strait Forum and Exhibition Center na wschodnim wybrzeżu chińskiej wyspy Pingtan (prowincja Fujian), która w 2001 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNSECO; Pingtan to piąta co do wielkości wyspa w Chinach - fot. za www.10 design.co

Przywykliśmy mówić, że żyjemy w ciężkich czasach. Czy kiedykolwiek były jednak lepsze czasy? Przywykliśmy także powtarzać, że nadzieja jest matką głupich, ale ja wciąż mam nadzieję, że moje pokolenie (a tym bardziej następne) dożyje normalności. Mimo, że jest z nią jak z linią horyzontu – bardzo chcesz do niej dojść, zbliżyć się, a ona wciąż się oddala…

Polska wg polityków z PO jest zieloną wyspą; cóż więc, życzmy sobie by stała się mniej zielona, a bardziej pro rozwojowa, jak wyspa Pingtan w Chinach, gdzie powstaje China-Taiwan Cross Strait Forum and Exhibition Centre - fot. za www.10design.co

Jeśli oceniacie ten wpis jako nieco melancholijny to niech będzie; trudno o brak melancholii kiedy patrzy się na to, w jaki sposób wyżyć się twórczo mogą Ci architekci, projektanci, desingerzy, którzy potrafili utorować sobie drogę do „chińskiej demokracji ludowej’; oczywiście, że ja też zrealizowałem projekt zagraniczny i to w Iraku, nie mniej tam rozmach dopiero się zaczyna, a w Chinach już trwa; wszystkie te poczynania, w tym także (a może przede wszystkim) gospodarcze oceniać przyjdzie dopiero za czas jakiś…

Miłego dnia!    i samych sukcesów!

Pozdrawiam

Prawdę mówiąc nie słyszałem jeszcze, żeby ktoś z Inwestorów w ten sposób działał planując i tworząc swoje inwestycje. Nic to jednak nie zmienia - i tak przestrzeń komercyjna w naszym kraju leży odłogiem. Ze szkodą dla obu stron: Klientów i inwestorów.

MotorCity w Dubaju jest przykładem na właściwe podejście do wagi przestrzeni, a nie tylko samych obiektów architektonicznych; inna sprawa, że pod zględem biznesowym stał się mniej wiarygodny, za to wciąż chce zadziwiać świat rozmachem i jakością; jeśli bralibyśmy przykład z Dubaju to i nasze obiekty komercyjne byłyby naprawdę atrakcyjnymi miejscami - za www.skyscrapercity.com

Przestrzeń komercyjna może mieć wszak inny wymiar. Wcale nie zawsze i wszędzie musi dotyczyć galerii handlowych. Zacząłem od nich, bowiem wpisały się one w ciągu kilku ostatnich lat w krajobrazy naszych miast, a co więcej bardzo szybko wyprzedziły przestrzenie publiczne. Pisałem, że nie ma się czemu dziwić, ponieważ oferują znacznie więcej atrakcji niż miejski park czy zieleniec, a przy okazji oferują nieporównywalnie większe poczucie bezpieczeństwa (a to przewaga kluczowa). Do tego wszystkiego jesteśmy tylko ludźmi i najzwyczajniej w świecie lubimy wydawać pieniądze na zakupy, bo jak mawiała Marylin Monroe to właśnie one dają szczęście (same pieniądze wartości nie mają, jeśli nie można ich wymienić na potrzebne nam dobra).

Przestrzeń komercyjna to jednak znacznie więcej, np. przestrzeń wokół zakładów pracy, przestrzeń wokół fabryk, magazynów, całych zespołów budynków przemysłowych, przestrzeń, w której zlokalizowane są obiekty komercyjne zarabiające na swoje utrzymanie. Również przestrzeń biurowa, a także przestrzeń rozrywki (mająca często wspólny mianownik z obiektami użyteczności publicznej).

Nowością, która skrada się dużymi krokami – a zaliczającą się do przestrzeni komercyjnych – są miejskie farmy. Przez wiele lat projektanci tworzyli futurystyczne wizje wysokościowców z całymi piętrami przeznaczonymi na uprawę roślin, warzyw i owoców. Pierwowzorem tych miejskich „pól uprawnych” były prawdopodobnie zielone dachy, które choć funkcji produkcyjnych nie pełniły, to jednak podnosiły i podnoszą komfort życia poprzez obniżanie negatywnych skutków rozwoju cywilizacyjnego miast. Stąd był już tylko krok do pomysłu na produkcję warzyw i owoców dla mieszkańców miast, wcale nie na ich obrzeżach, a w centrach. Odpada np. koszt transportu, odpada przeciążanie ulic ciężarówkami dowożącymi żywność i przyczynianie się do powstawania korków, przez to też rośnie bezpieczeństwo (mniejsza intensywność ruchu drogowego to mniejsza ilość kolizji i wypadków). Przy okazji, skoro odpada kosztowny transport to wyhodowane na „farmie” owoce i warzywa mogą być tańsze, a więc bardziej powszechne. Wszystko to wygląda jak złoty środek. Czy tak rzeczywiście będzie?

W Szwecji powstaje prawdziwy zielony wieżowiec, służący do upraw warzyw i owoców; jeszcze niedawno były to tylko futurystyczne wizje... - za www.sztuka-architektury.pl

Otóż w Szwecji powstaje właśnie miejska farma. Budowlą tą szczyci się miasto Linköping, które jako pierwsze na świecie posiadać będzie 54 metrowy obiekt przeznaczony na zieloną uprawę. Oczywiście taki budynek to nie tylko sama uprawa ale i szereg dodatkowych atutów, a wśród nich znaczne zmniejszenie emisji CO2. Sztuczna farma wykorzystywać będzie nadwyżki miejskiej energii wykorzystując ją do zwiększenia efektywności fotosyntezy i tym samym produkcja roślin będzie trzykrotnie bardziej efektywna, niż tradycyjna w „polu”. Wygląda to tak, jakbyśmy za chwilę mieli likwidować pola uprawne, sady, szklarnie czy tunele foliowe (w tym przypadku popieram, ale z drugiej strony coś jeść musimy) poza miastami, bo funkcje upraw przejmą właśnie zurbanizowane ośrodki. Nie jest to najlepsza perspektywa, bo ani ogrodnicy, ani rolnicy wcale tak różowo nie mają – przynajmniej większość. Nie sądzę jednak, żeby proces ten był niewiadomo jak szybki, więc obecne pokolenie, a może i przyszłe zapewne spać będzie spokojnie.

ten sam budynek w szwedzkim mieście Linköping opowiada jeszcze jedną historię... otóż młodzi ludzie uciekają ze wsi do miast, w poszukiwaniu łatwiejszego i przyjemniejszego życia; czy to oznacza, że wieś przestaje być ważna dla następnych pokoleń? cz tendencja jest trwała? - za www.sztuka-architektury.pl

Przyszłość jaka będzie nikt nie wie. Często „cudowne pomysły” zachwycają tylko na chwilę. Jaki ma to jednak związek z przestrzenią komercyjną? No cóż, ma. Obiekty typu „miejska farma” to obiekty zdecydowanie komercyjne, więc stanowią element właśnie takiej przestrzeni. Jeśli trend ten będzie się na świecie cieszył rosnącym zainteresowaniem nasze miasta zaczną zmieniać oblicza. Ponieważ wszystko się zmienia i nic nie trwa wiecznie możemy rozważać i taką ewentualność. Rozwój zielonych miejskich farm zdecydowanie wpłynie na przestrzeń, na krajobraz miasta. Sens budowy takich obiektów na pewno musi wynikać z ekonomii, więc musi być określona łączna powierzchnia, która będzie przeznaczona na uprawę. Wiemy, że w miastach wolnych przestrzeni jest stosunkowo niewiele czyli wniosek taki, że jeśli mają już powstawać, zapewne będą wysokościowcami. To będzie rodziło kolejne skutki dla mieszkańców miast. Ale może za wcześnie jednak na takie wizje,  bo jak mawia Woody Allen: „prognozowanie jest trudne, zwłaszcza w odniesieniu do przyszłości”.

Miłego dnia!

Ta dłuższa przerwa w pisaniu bloga spowodowana była zintensyfikowaną pracą. Ponieważ jednak dla mnie blog o architekturze krajobrazu jest zdecydowanie czymś więcej niż tylko „obowiązkiem” to z przyjemnością do niego wracam zawsze gdy pojawi się tzw. okienko w codziennych zajęciach. Piszę bo to lubię, a tym bardziej to lubię, że piszę o zawodzie, który jak wiecie nie przestaje mnie fascynować swoim szerokim spectrum działania. Czasem nawet na stosunkowo niewielkich zleceniach można przekonać się jak bardzo architektura krajobrazu jest zajęciem interdyscyplinarnym. Tym większym wyzwaniem są właśnie te zlecenia, gdzie jako architekt krajobrazu nie tylko muszę zadbać – co oczywiste – o ostateczny kształt i formę przestrzeni ale o wszystkie działania, które składają się na powstawanie tej przestrzeni. Czasem są to działania mające olbrzymi wpływ na końcowy efekt wizualny, czasem jednak są to działania, których w ogóle nie widać Wszystkie jednak współtworzą to, na co nasze oczy będą patrzeć.

Wracam do tematu przestrzeni komercyjnej i zastanawiam się gdzie tkwi źródło problemu nieatrakcyjnych, niedoinwestowanych i zapomnianych przestrzeni przy obiektach, które same aspirują do stania się atrakcyjną (z wielu względów) przestrzenią…

Co to jest ta wartość dodana? W przypadku przestrzeni komercyjnej to coś, co ją ożywia i sprawia, że poza samą galerią handlową ludzie chętnie odwiedzą właśnie przestrzeń, która roztacza się wokół niej. Jak dotąd, poza łódzką Manufakturą czy namiastką przestrzeni komercyjnej w Starym Browarze w Poznaniu trudno mówić nawet o czymś takim jak przestrzeń komercyjna. Sądzę, że wystarczy powiedzieć, np. teren wokół galerii lub innego obiektu. To jednak bardzo lakoniczne określenie „terenu z niedostrzeżonym potencjałem” i nic o nim nie mówiące. Jednocześnie jest to doskonały opis obecnej rzeczywistości.

Galeria Jagiellońska w Białymstoku - to nowość, której otwarcie zaplanowano na rok 2014; powierzchnia jaką zajmie to 120 tysięcy m2, z czego 50 tys m2 przeznaczono na wynajem; ciekawostką będzie zapewne przeszklona ściana, dzięki której będzie można podziwiać bulwary rzeki Białej, dodatkowo wybudowane mają być kładki dla pieszych łączące brzegi rzeki - czy to może iskierka nadziei na poszukiwanie łączności olbrzymiej kubatury z otaczającą ją przestrzenią? - fot. za properties-poland.dtz.com

Trudno mi zrozumieć takie podejście zwłaszcza przez tych, którzy na inwestowanie pieniędzy w centra handlowe patrzą przez pryzmat jak najlepszego zwrotu z inwestycji (kto tak nie patrzy na swoje inwestycje?). Dlaczego więc nie dostrzegają ogromnych możliwości jakie stanowi otoczenie? Nawet jeśli tej przestrzeni pozostaje niewiele może stać się doskonałym uzupełnienie oferty całej inwestycji. Przy tym nakłady są nieporównywanie mniejsze, a jeśli oferta będzie naprawdę atrakcyjna to i korzyści mogą okazać się wymierne.

W jaki sposób można by zagospodarować taką przestrzeń? Na pewno nie w taki sam jak wnętrze centrum: nie sklepami, nie usługami, nie stoiskami – to mają wewnątrz budynku. W zależności od określenia przeznaczenia przestrzeni należy odpowiednio zdefiniować jej program. Zdecydowana większość inwestycji typu „galeria handlowa” skierowana jest do mieszanej grupy wiekowej od lat 15 do 65. Jeśli chcemy przyciągnąć wszystkich z tej grupy należy podzielić przestrzeń na strefy dla młodzieży, ludzi młodych i aktywnych zawodowo  i „młodych emerytów”. Młodzieży powinno zaoferować się program dynamiczny, otwarty, ponieważ rzadko kiedy młodzi ludzie lubią siedzieć i nic nie robić (rzadko nie oznacza wcale). Nawet niewielkie rampy, poręcze czy małe schody dla rowerów, deskorolek czy łyżworolek, ścieżka rowerowa „wpięta” w system dróg rowerowych miasta, przestrzeń do gier i sportów zespołowych (wykorzystywana również na różnego rodzaju konkursy, pokazy m. in. współorganizowane przez właściciela inwestycji) ale również przestrzeń do „posiedzenia”. Powinna to być przestrzeń multifunkcyjna (łatwo zmienialna), której otwarty program zachęca do realizowania alternatywnej wizji wypoczynku i zabawy. Młodzi ludzie mają własne spojrzenie na świat i z zasady będą buntować się, jeśli coś zostanie im narzucone. Stąd program otwarty powinien umożliwiać adaptację przestrzeni do własnych potrzeb. Oczywiście wiele zależy od specyfiki miejsca, co nie zmienia jednak faktu, że każda przestrzeń ma swój potencjał. Zazwyczaj mocno niedoceniony!

To tylko wizualizacja i na dodatek wcale nie najlepsza, ale za to obiekt... marzenie! Wiecie gdzie? Nie wiecie... oficjalna nazwa tego gigantycznego kompleksu nazwanego największym centrum handlowo rozrywkowym w Azji to Park Grand Retail & Entertainment Complex w Karachi, w Pakistanie! Inwestycja łączy stare miasto z portem, włączając w to sąsiednią nową autostradę, i okrągły (obrotowy?) park; kilometrowy most zgodnie z planem został przekształcony w aleję z klimatyzowanymi lokalami gastronomicznymi, a ponadto znalazły się tam m. in.: scena na wolnym powietrzu, ogrody z różnego rodzaju kawiarniami i to jeszcze nie koniec, bo atrakcje gonią atrakcje... - fot. za www.defence.pk

Średnia grupa wiekowa wśród Klientów galerii handlowych to również ludzie młodzi ale zdecydowanie bardziej skłonni do wypoczynku biernego w otwartej przestrzeni. To oznacza z kolei, że ich potrzeby są nieco inne niż przedstawicieli grupy najmłodszej. Nie chcę wcale powiedzieć, że przedstawiciele tej grupy nie jeżdżą na rowerach czy rolkach, ale w większości, w sąsiedztwie powiedzmy centrów handlowych wolą spędzać przyjemnie czas na biernym relaksie przy kawie, muzyce, dobrym lunchu czy kolacji, etc.

Trzecia grupa Klientów, dojrzali choć wciąż młodzi duchem, chętnie skorzystają ze wszelkiego rodzaju: udogodnień komunikacyjnych (podjazdy i zjazdy dla wózków inwalidzkich, łagodne spadki i szersze alejki, bliskość przystanków komunikacji miejskiej, etc.), ale również z wygodnych i zacienionych mebli w otwartej przestrzeni, w otoczeniu pięknie kwitnących roślin, okazyjnych spotkań w szerszym gronie, a nawet koncertów pod gołym niebem.

Port Grand Karachi w Pakistanie, w trakcie budowy; oto w jakim kierunku powinniśmy spojrzeć by naprawdę otworzyć oczy na wagę atrakcyjnej przestrzeni; a mówi się, że wszystko co najlepsze pochodzi z "zachodu", oto jak bardzo możemy się zdziwić! - fot. za www.urbanpk.com

Dużą część potrzeb i oczekiwań można pogodzić w jednej przestrzeni – wszystkie trzy grupy mogą naprzemiennie korzystać z np. multifunkcyjnego amfiteatru, gdzie na co dzień młodzież organizuje swoje spotkania i dynamicznie spędza czas na deskorolkach, rowerach czy innym sprzęcie jeżdżąco-skaczącym, gdzie w upalne dni w Centrum amfiteatru działa fontanna (powierzchniowa z dyszami schowanymi poniżej poziomu nawierzchni) ale od czasu do czasu zorganizowane są także pokazy, wystawy, zawody, prezentacje czy choćby koncerty dla trzeciej grupy wiekowej. Zimą z kolei teren amfiteatru może być wykorzystany na lodowisko, rewie na lodzie (pokazy pod gołym niebem), pokazy akrobacji czy mecze hokeja (amatorskie lub zawodowe w zależności od przygotowania lodowiska). Oczywiście tych aktywności i programów wykorzystywania może być znacznie więcej. To co napisałem to tylko najbardziej popularne zastosowania.

Kolejna odsłona Port Grand Karachi w Pakistanie w formie wizualizacji (obraz z życia poniżej) - ta aleja ma kojarzyć się z mariną, statkami ale oczywiście wypełniona jest gastronomią i rozrywką; patrzmy i podziwiajmy jak to w kraju, po którym nikt by się tego nie spodziewał powstają właśnie takie przestrzenie... - fot. za www.nedians.ning.com

ten sam fragment Port Grand Karachi, ale to już zdjęcia stanu faktycznego - za www.nowpublic.com

—————————–

Odrywając się na chwilę od lejtmotywu tej krótkiej podserii traktującej o przestrzeni komercyjnej dziwię się, że mimo tak ogromnego rozmachu, ogromych budżetów, wciąż tak wielu inwestorów zupełnie nie zauważa potencjału otoczenia. Jak to się dzieje? Jak to jest możliwe? Czyżby analizy finansowe wskazywały na nieopłacalność inwestowania w otoczenie? Myśląc analogicznie wokół naszych domów nie powinniśmy urządzać atrakcyjnych przestrzeni, bo szkoda kasy. Tymczasem jest inaczej. Nie zapominajmy, że to właśnie klimat otoczenia sprawia, że lubimy przebywać w jednym miejscu bardziej, niż w drugim. Jeśli otoczenie nie jest atrakcyjne nie zwracamy na nie uwagi. Mijamy je i tyle. Na razie inwestorzy skupiają się na trendzie spędzania czasu wewnątrz obiektów, co rozumie się samo przez się, ponieważ wewnątrz są sklepy, które kuszą witrynami. Tu notabene kolejna analogia… bo gyby nie atrakcyjne witryny sklepów nawzajem się prześcigające, prawdopodobnie nie chcielibyśmy do nich zaglądać. Zapominają jednak, że całkiem prawdopodobne jest, iż w ciekawej, intrygującej przestrzeni równie chętnie spędzalibyśmy dodatkowy czas wcale nie koniecznie związany z zakupami. Bo przecieć nie każda chwila w obiekcie handlowym musi być wprost przełożona na wielkość zakupów. Równie istotne powinno być pokazanie, że dba się nie tylko o uszczuplania naszych portfeli, ale również o nasz nastrój… zwłaszcza gdy czasem wydamy zbyt dużo

Pozdrawiam i miłego dnia!

Nowy obiekt im jest większy, im więcej zajmuje działki, na której ma powstać, tym lepiej. Więcej powierzchni wewnątrz na wynajem pod sklepy oznacza większe zyski. Dochodzi nawet do absurdów, jak ten w Płocku, gdzie trzy duże centra handlowe są bardzo blisko siebie. Przy okazji żadne z nich nie ma atrakcyjnej przestrzeni wokół. Miasto jednak zarabia w ten sposób pieniądze. Zgoda. Pytanie tylko czy nie zarabia ich raz (za sprzedaż działek) czy może częściej (wynajem, podatki). Ok., stwarza też w ten sposób (nie bezpośrednio, ale zawsze) miejsca pracy. Również zgoda. Pytanie jednak dlaczego w dobie ogólnej świadomości, co do roli przestrzeni publicznej nie „wykorzysta” (brzydko mówiąc) inwestorów do stworzenia naprawdę atrakcyjnej przestrzeni przy obiektach komercyjnych?

Siłą galerii handlowych są ich klienci; na razie zainteresowanie tym rodzajem przestrzeni w Polsce rośnie, na zachodzie jest jednak tendencja odwrotna; jak będzie w Polsce za kilka lat? Galeria Mazovia w Płocku zajmuje 55 tysięcy m2 i ma 110 sklepów - fot King Sturge, źródło: www.muratorplus.pl

Dlaczego nie widujemy wokół centrów handlowych przestrzeni, w której np. przebywały by mamy z dziećmi? Dlaczego nie ma dużych, podzielonych wg. grup wiekowych placów zabaw? Dlaczego nie ma przestrzeni, w której młodzież (i nie tylko) mogłaby organizować np. lokalne zawody sportowe? Dlaczego nie ma przestrzeni, w których można by organizować jakieś akcje eventowe pod gołym niebem? Festiwale, lokalne święta, spotkania, koncerty, pokazy? Infrastruktura byłaby doskonała – wszystkie niezbędne media pod ręką. Dlaczego właściciele, dzierżawcy takich galerii nie myślą w ten sposób? Dlaczego nie szukają nowych sposobów na „stworzenie” lojalnej grupy nowych klientów? Idą na łatwiznę budując wielkie jak stodoły centra i mówią: macie nową galerię! teraz róbcie zakupy, wydawajcie kasę, bo my żyjemy z czynszów, więc sklepy muszą zarabiać! Czy to wystarczy?

Czy to może być zapowiedź tego, na co chcę zwrócić uwagę m. in. inwestorów? W tym projekcie pomyślano o otoczeniu w katageriach inności od powszechnego wizerunku otoczenia obiektów handlowych; może to jest zwiastun powolnego procesu zmian? Prime Mall Antakya w Turcji to jeden z najlepszych projektów w konkursie obiektów z Europy i Afryki z roku 2009 - fot. za www.immo-news.net

Jeśli przyjąć, że nowe pokolenie nastawione jest wyłącznie na konsumpcję to odpowiedź brzmi „tak”. Jednak pamiętajmy, że nie można żyć wyłącznie konsumpcją. Liczba wielkich sklepów (w przeciwieństwie do krajów zachodnich, USA) wciąż rośnie, konkurencja się zwiększa, czy zatem tak prostolinijne myślenie ma przyszłość? W Stanach, skąd przyszedł do Europy i świata pomysł na wielkie sklepy, ludzie zaczynają wracać do tych mniejszych obiektów, gdzie atmosfera bardziej przypomina lokalny targ czy ulubioną knajpę, a nie terminal lotniczy. Mniejsza skala to przyjemniejsze zakupy z mniejszą ilością pułapek pod tytułem „zakupy impulsowe”. To też szybsze i łatwiejsze dotarcie, łatwiejsze poruszanie się po sklepie i większa znajomość co gdzie jest. Mniej znaczy lepiej i taniej. Patrząc w ten sposób właściciele wielkich sklepów powinni się zacząć zastanawiać co zrobić, żeby zatrzymać powolny, ale jednak odpływowy nurt?

ujęcie z bliska na przestrzeń Prime Mall Antakya w Turcji - fot. za www.panoramio.com

Rozwiązanie naprawdę jest banalne: stworzyć atrakcyjną przestrzeń! Atrakcyjną, interdyscyplinarną, multipokoleniową przestrzeń, gdzie chętnie będzie się spędzać czas. Wielkie centra handlowe mają jedną przewagę, z której nie zdają sobie chyba sprawy. Tą przewagą jest właśnie przestrzeń, w której coś ciekawego można zrobić! Tego nigdy nie będą mogły zaoferować lokalne, osiedlowe sklepy!

Jeśli więc ludzie wolą chodzić do „sklepu za rogiem” to czas na działanie! Na wykorzystanie przestrzeni, która nie stanowi tylko trawnika wokół betonowej stodoły, ale oferuje coś, czego inna przestrzeń nie zaoferuje. Wówczas ludzie chętnie będą odwiedzać takie miejsca, które oferują wartość dodaną, nie tylko sięgają do naszych kieszeni!

Prawda?

Pozdrawiam!

Zatrzymajmy się więc przy galeriach handlowych. Dlaczego akurat na nich się skupiłem? Powód jest oczywisty: ponieważ stały się centrami życia publicznego. Wiem to nie tylko z własnych obserwacji i własnego doświadczenia. Jest to ogólnie uznany fakt.

Galerie przejęły część funkcji przestrzeni publicznej. Są licznie odwiedzane, ponieważ w przeciwności do przestrzeni publicznej oferują sporo atrakcji. Oto, co napisał redaktor Tomasz Szlendak w artykule „Jeśli galeria to tylko handlowa” opublikowanym w serwisie „Marekting przy kawie”: „(…) Kluby osiedlowe, opery, filharmonie, teatry, a nawet knajpy w centrach miast i kina przegrywają z galeriami handlowymi w konkursie na najwygodniejszą i najczęściej uczęszczaną instytucję. W galeriach można pobyć, niczego specjalnego nie robiąc – konsumując, popatrując na wystawy i po prostu łażąc w tę i z powrotem. Dlatego toczy się tam polskie życie weekendowe i popołudniowe. Po drugie, galeria to taka przestrzeń publiczna, w której przebywamy wśród innych, nie narażając się na dwa typy ryzyka: ryzyko wysiłku intelektualnego i ryzyko ze strony agresywnych jednostek. Galeria to symulacja przestrzeni publicznej, którą Polacy pokochali, bo jest hiperbezpieczna i mentalnie niewymagająca.”. 

W sąsiedztwie post peerelowskiego Dworca Warszawa Centralna, Pałacu Kultury i Nauki i hotelu Intercontinental błyszczą w słońcu Zlote Tarasy, kompleks handlowo-biurowo-rozrywkowy - jeden z oryginalniejszych pomysłów na architekturę tego rodzaju obiektów autorstwa kalifornijskiej pracowni architektonicznej Jerde Partnership oraz polski oddział firmy Ove Arup (konstrukcje) i Tebodin (instalacje) wg Wikipedii - fot za www.galerie-handlowe.a2a.pl

W tym samym artykule pojawia się kolejna ciekawa myśl: „(…) Trzeba też wiedzieć, że Polacy, zwłaszcza ci zapracowani, nie mają wiele czasu wolnego. A skoro czasu mają niewiele, starają się kumulować wszystkie możliwe doznania rozrywkowe w jednym miejscu i w jednym, możliwie krótkim czasie. To trzeci z powodów wielkiej popularności galerii handlowych w naszym kraju: galeria to idealne miejsce dla człowieka pałającego pragnieniem takiej kumulacji. W jednym miejscu, jak w łódzkiej Manufakturze, jest „wszystko dla wszystkich”, bo tylko w takie miejsce przyjdą wszyscy.”

Manufaktura nocą... również nie zasypia - fot Jakub Zasina, źródło pl.wikipedia.org

Proszę, jak autor trafnie nakreślił portret psychologiczny klientów galerii handlowych. Większość z nas do tego opisu pasuje i nic w tym dziwnego. Chcemy być tam, gdzie są atrakcje. Jeszcze jeden fragment cytowanego artykułu: „(…) W galeriach nie przebywają w swoim wolnym czasie jedynie ludzie dorośli. W galeriach Polacy socjalizują dzisiaj – i to skutecznie – swoje dzieci. Socjalizacja dzieci do bywania w galeriach handlowych zaowocuje ludźmi przyzwyczajonymi do kumulowania rozrywek w jednym miejscu i o jednym czasie.”. To sprawia, że rosnące właśnie pokolenie będzie ukształtowaną grupą Klientów wielkich obiektów handlowych. Nie ma co do tego pewności, ale właściciele tych obiektów próbują zapewnić sobie w ten sposób przyszłe zyski.

Śniadaniowy plac zabaw w centrum handlowym w Denver, w stanie Colorado, USA przyciąga dzieci, dając rodzicom czas na zakupy; przy okazji w tej przestrzeni oswaja się z nową jakością życia przyszłe pokolenia klientów; każda myśląca o swojej przyszłości galeria obowiązkowo musi posiadać plac zabaw - fot za blog.petaflop.de

Jak to wygląda dziś? W raporcie „Zwyczaje konsumentów w galeriach handlowych” opracowanym przez ATM Grupa czytam, że 92 procent osób przydzielonych do dwóch grup wiekowych: młodzież od 12 do 18 lat i dorośli od 19 do 34 lat potwierdzają swoją sympatię dla tych miejsc i lubią spędzać w nich czas. Wśród osób po 35 roku życia odsetek ten jest niewiele mniejszy i wynosi ponad 88%. Wśród osób pytanych zaledwie 2,8% nie jest klientami galerii handlowych w ogóle. Czyż to nie fenomen? Inną ciekawostką wynikającą z raportu jest to, że w świetle głównego zainteresowania są galerie w centrach lub blisko centrów miast, w przeciwieństwie do tych położonych na ich obrzeżach. Dalej czytam: „(…) Wielu respondentów ma swoją ulubioną galerię (49,8 proc.) oraz lubi te z nich, w których jest przyjazna przestrzeń (42,7 proc.).”. Kolejnym wnioskiem jest cel tych „wypadów”. Okazuje się, że 49,5 % badanych za pośrednictwem internetu za główny cel wizyt w centrach handlowych uważa spotkanie ze znajomymi. Przedstawiciele grupy wiekowej 35+ poszukują w galeriach kontaktu z kulturą (w tym: kino, wystawy). Do galerii wybierają się całe rodziny.

Raport ten stanowi swego rodzaju skarbnicę wiedzy o zachowaniach ludzi w wielkich sklepach (nazwa urposzczona) podając zbadane odsetki poszczególnych grup wiekowych i poszczególnych rodzajów spędzania czasu. Wszystko to jednak potwierdza fakt, że galerie handlowe w ogromnym stopniu zastąpiły przestrzeń publiczną. Z tej informacji powinniśmy wyciągnąć odpowiednie wnioski…

Czy architektura galerii handlowej musi być przewidywalna? Zdecydowane nie temu stereotypowi powiedział Daniel Libeskind projektując galerię Crystals, która powstała w Las Vegas, w City Center; wielkie nazwiska świata architektury i mody mają uratować ledwie dyszące Las Vegas, w którym upadają kasyna, szeleje bezrobocie, a turyści omijają "miasto grzechu" z dala... - fot. za bryla.gazetadom.pl

Dla jasności mojej myśli: świadomie wykluczam opisywanie terenów zamkniętych dla użyteczności publicznej czyli zakładów produkcyjnych, fabryk, centrów logistycznych, siedzi firm, parków technologicznych, etc. Skupiam się wyłącznie na tej przestrzeni, która ma służyć ludziom. Tamta, zamknięta również jest ważna i służy ludziom, ale nie włącza się w system przestrzeni publicznej. Jestem absolutnie zdania, że również ta niedostępna postronnym przestrzeń komercyjna musi mieć odpowiednio atrakcyjny program i funkcjonalność, estetykę i design, zachęcać do przebywania w niej, stwarzać lepszą atmosferę pracy. Bez wątpienia każda przestrzeń tego rodzaju powinna być dla ludzi. Oszczędność w wydawaniu pieniędzy na odpowiednie zagospodarowanie przestrzeni jest tylko pozorna, pamiętajmy, że jest to tak jak z pomieszczeniem, w którym się pracuje. Jeśli nie jest przyjazne, intuicyjne, ergonomiczne to wydajność będzie niska. Przestrzeń „brzydka”, nijaka też ma wpływ na wydajność pracowników. W otoczeniu bylejakości nie chce się być twórczym. Ten mechanizm jest bardzo prosty. Wielu inwestorów jednak tego problemu nie dostrzega, ale i tutaj – jak wszędzie – są wyjątki! Uznanie dla tych, którzy mają świadomość co do wagi jakości przestrzeni i w nią inwestują! Obsługiwałem takich Klientów i szczerze ich podziwiam!

Miłego dnia!

Wrocław pod wodą... to tylko fragment miasta, wiadomo jednak, że zalane było około połowy Wrocławia - fot. za greg.rybczynski.com

Człowiek od zawsze wybierał tereny blisko wody, z wielu różnych względów. Wybierał tereny w pobliżu wulkanów, na stykach płyt tektonicznych i w wielu innych zagrożonych miejscach. Rzucanie wyzwania naturze jest więc niezmienne od zarania dziejów. Skąd jednak ta skłonność do życiowego hazardu? Mieszkając w cieniu wielkiej góry, która raz na jakiś czas wypluwa z siebie płynny ogień musi nieść ze sobą ryzyko. Podobnie mieszkanie nad brzegiem morza. Nawet jeśli zdarzenia zagrażające życiu występują raz na kilkaset lat.

Nowy Orlean po ataku Katriny; miasto w depresji i niemal otoczone ze wsząd wodą... - fot. za tigerhawk.blogspot.com

Spektakularne katastrofy naturalne niewiele nas uczą. Jesteśmy zaślepieni i uparci. Po totalnym zniszczeniu odbudowujemy naszą cywilizację w tych samych miejscach. Dlaczego rzucamy wyzwania żywiołom, skoro znając ich potęgę wiemy, że to bez sensu? Człowiek, mimo całego swojego rozwoju, mimo wyspecjalizowanej nauki, komputerów, satelitów, coraz doskonalszych narzędzi do przewidywania kataklizmów pozostaje wciąż nieświadomy tego kiedy nastąpi kataklizm i jaką będzie miał skalę. Co zatem sprawia, że wciąż narażamy własne i cudze życie?

Oto zagadka naszych czasów: jakie będą skutki awarii reaktora w elektrowni jądrowej Fukushima? Nie chodzi o najbliższe dni, ani miesiące. Chodzi o najbliższe lata - fot. za allvoices.com

W 1755 roku znaczna część Lizbony, wspaniałego portu nad Oceanem Atlantyckim została zrównana z ziemią za sprawą ówczesnego, potężnego tsunami (podobnie jak w Japonii wywołanego trzęsieniem ziemi o sile 9 stopni w skali Richtera). Według szacunków historyków, naukowców zginęło 60 tysięcy ludzi. Jeszcze wcześniej, bo 1531 roku również w trzęsieniu ziemi zginęły tysiące ludzi. W Lizbonie trudno jest znaleźć budynki starsze niż 250 lat. Mimo to Lizbona, stolica i największe miasto Portugalii cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem. W całej aglomeracji mieszka 2 600 000 ludzi.

Obraz na miedzianej płytce przedstawia ruiny Lizbony po tragicznym trzęsieniu ziemi w 1755 roku; trzęsienie to było odczuwalne niemal w całej Europie i w części Afryki - fot. za wikinfo.org

Powódź tysiąclecia w Polsce (w tym katastrofalne zalanie niemal połowy miasta Wrocławia, zalanie Opola, Kłodzka, Rybnika, Głogowa, Raciborza, Wodzisławia Śląskiego i wielu innych miejscowości) w 1997 roku przeraziła nie tylko Polaków, pod wodą znaleźli się również Czesi i Austriacy. 56 osób zginęło, a szkody wyceniono na 12 miliardów złotych (!). Ponad 7000 osób zostało pozbawionych domów. Efekt po powodzi? Odbudować zniszczenia. Nie ważne, że np. we Wrocławiu całe osiedla wybudowano w zbiorniku retencyjnym, na terenach, które jeszcze przed II Wojną Światową służyły za obszary zalewowe, które wówczas zamieszkiwało 200 tysięcy ludzi. Po powodzi wrócili oni do swoich domów. Oczywiście Ci, którzy tych domów nie stracili.

W 2005 roku Huragan Katrina i wywołane nim tsunami zrównało z ziemią ogromną część Nowego Orleanu (miasto zalane było w 90%). Skala zniszczeń była potworna – to była największa katastrofa naturalna w historii USA. Nie mogło być inaczej, ponieważ znaczna część Nowego Orleanu leży w delcie rzeki Missisipi, poniżej poziomu morza (notabene fakt ten spowodowany jest przez działalność ludzką, polegającą na regulacji rzeki, co spowodowało osiadanie wysychających gruntów bagnistej delcie Missisipi). Region ten często nawiedzany jest przez obfite opady deszczu, więc naturalnym jest występowanie licznych lokalnych podtopień. Dlatego też miasto wyposażone jest w system specjalnych pomp wypompowujących wodę. Na katastrofę nałożyło się jednak wiele czynników, które można było przewidzieć. W rezultacie Katriny zostało zabranych tysiące istnień ludzkich. Efekt po katastrofie? Odbudowa Nowego Orleanu…

Gdzie tkwi problem ze zrozumieniem tego, o czym mówi do nas natura? Może to objaw zwykłego lenistwa. Może nastawienie, że jest zbyt wiele ograniczeń w przenoszeniu całych dzielnic, wiosek, miast. Tak więc odbudowuje się zniszczenia dokładnie w miejscach, z których jeszcze przed chwilą wszyscy uciekali. Istnieje coś takiego jak rachunek ekonomiczny strat? Zwraca ktoś na to uwagę?

Z tego, co obserwujemy na co dzień nie zwraca. Odbudowa Japonii zajmie podobno około 10 lat. Możliwe, że minimum 10 lat. Problemem wciąż jest i jeszcze długo będzie elektrownia Fukushima, a właściwie to, co z niej zostało. Efekty wycieków radioaktywnych prognozowane są na dziesiątki lat. Nie wiemy jeszcze w jaki sposób wpłyną na samych Japończyków, ani na cały świat. Czy będą kolejnym objawem zadufania? Eksperci budujący tą elektrownię orzekli przed jej uruchomieniem, że obiekt jest absolutnie bezpieczny. Wzięli pod uwagę trzęsienia ziemi, nie wzięli jednak tsunami. Człowiek zawsze będzie popełniał błędy, co jest normalne. Źle jest natomiast, jeśli nie wyciąga z nich żadnych wniosków na przyszłość. Uparte powtarzanie błędów prędzej czy później prowadzi do tragedii.

Co będzie po 10 latach, jeśli w tym czasie uda się odbudować większość zniszczeń? Z jaką świadomością w te same rejony wrócą ludzie? Czy nie z taką, że uciekali przed śmiercią, a teraz znowu chcą spojrzeć jej w oczy? Japonia ma to nieszczęście, że trzęsienia ziemi będą zdarzać się tam tak długo, jak długo płyty tektoniczne będą się przemieszczać. W nieskończoność. Dziwne jest zatem, że próbuje się odbudowywać zniszczenia przy pomocy półśrodków, zamiast podjąć raz na zawsze radykalne decyzje i zmienić dotychczasowe status quo…

Pamięci ofiar wszystkich kataklizmów…

Kraje Dalekiego Wschodu kojarzą się nam w dwójnasób: jako źródła odwiecznej mądrości płynącej z głębi człowieka oraz jako superszybkie czy też super wielkie gospodarki świata. Czy jedno wynika z drugiego? Czy super rozmiary mają swoje źródło w głębokiej, świadomej mądrości wschodnich narodów?

Nas, Europejczyków fascynują wschodnie sztuki walki, medytacje dzięki którym można sięgnąć do mądrości ukrytej głęboko w naszej świadomości i podświadomości, opanowanie energii CHI, dzięki której można przejść przez ogień czy nie odczuwać bólu kiedy jest on zadawany, a także wykonywać rzeczy pozornie nie możliwe do wykonania przez człowieka. Wszystko to bierze się z harmonii człowieka z naturą, ze świadomości własnych ograniczeń i możliwości. Z równowagi pomiędzy dobrem i złem, światłem i ciemnością. Droga medytacji to droga do światłości, wie to już cały świat. Mądrość, wewnętrzny spokój i harmonia jest drogą i celem samym w sobie.

Fascynuje nas postęp i rozmiar gospodarek: chińskiej, japońskiej. Japonia jest znacznie bardziej zaawansowana pod względem elektroniki, robotyki, miniaturyzacji, a Chiny obecnie zaskakują świat prędkością wzrostu i rozmiarem inwestycji. Czy w związku z tym nastała era wschodnich potęg? Czy to dzięki tej wewnętrznej mądrości, wewnętrznej sile i skupieniu azjaci osiągają tak niesamowite wyniki?

W całym tym zachwycie, w tym pędzie ku rozwojowi jest jednak coś co zastanawia, a nawet niepokoi. Patrząc na problem z zawodowego punktu widzenia – jako architekta krajobrazu uderza mnie świadomość popełnianych błędów i brak wniosków z ich popełniania. To zupełnie nie pasuje do odwiecznej mądrości ludzi wschodu. Możliwe jednak, że ludzie wschodu nie są już tymi, za których ich uważamy. Możliwe, że zamiast zwracać się ku wewnętrznej sile, zwrócili się ku zewnętrznych dobrom: krótkotrwałym, chwiejnym, kapryśnym. W taki sposób można by wytłumaczyć to, co obecnie się tam dzieje.

Tsunami w Japonii, 13 marzec 2011 rok; siła natury nie zna ograniczeń... - fot za PAP-EPA, źródło tvnmeteo-pl

Zastanawiam się dlaczego powtarzające się zniszczenia spowodowane przez siły natury wciąż od nowa zbierają tragiczne żniwo. Kiedy patrzę na krajobrazy po ostatnim tsunami jestem zdruzgotany rozmiarem apokaliptycznych niemalże zniszczeń. Woda zabrała wszystko. Siła z jaką to zrobiła naprawdę przeraża. Nie pomogły ani super wielkie falochrony, zawiodły metody wczesnego ostrzegania, w końcu do tragedii przyczyniła się także niechęć do opuszczenia własnych domów, zakładów pracy, etc.

Czy to ludzka bezmyślność, a może naiwność czy bezwładność losu sprawiły jeden z największych dramatów współczesności? Tsunami w Japonii, powstałe w wyniku najsilniejszego od 140 lat trzęsienia Ziemi o sile 9 stopni w skali Richtera, zabrało około 19 tysięcy istnień ludzkich. O ile można wytłumaczyć fakt, że trzęsienia Ziemi biorą się z ruchu płyt tektonicznych, o tyle nie wiem jak wytłumaczyć fakt, że nie po raz pierwszy w tych regionach Japonii giną ludzie, a zniszczenia dobytku cywilizacyjnego osiągają ogromne rozmiary.

Skutek kataklizmu z 11 marca ubiegłęgo roku: domy zniszczone w mieście Kesennuma; zdjęcia prezentujące zniszczenia wykonane zostało 13 lipca 2011, cztery miesiące po przejściu tsunami - fot. Tomohiro Ohsumi, Bloomberg

Znaczy to, że problem nie został rozwiązany. Większość z miast, miasteczek i wiosek położona jest na terenach potencjalnie zagrożonych, podczas gdy w ich tle jawią się mniejsze i większe górskie zbocza. Oczywiście, że budowanie na płaskim i blisko wody jest tańsze, wygodniejsze i bardziej opłacalne z wielu różnych względów. Jeśli jednak nadchodzi kataklizm, wtedy niszczy wszystko, co ludzie zbudowali. Dlaczego więc naród tak mądry, tak świadomy idzie na skróty, a potem cierpi?

Pożary nawiedziały Japonię natychmiast po trzęsieniu ziemi; to jeden z nich, w rafinerii Cosmo Oil położonej na terenie prefektury Chiba, we wschodniej części wyspy Honsiu - fot. za PAP/EPA, źródło: polskieradio.pl

To jest zasadnicza rzecz zastanawiająca w całym tym problemie. Z punktu widzenia architekta krajobrazu nie rozumiem dlaczego mając świadomość zagrożenia mimo wszystko tworzy się w tym właśnie miejscach całe połacie zabudowań, w których żyją i pracują ludzie? Rozumiem, że nie można wszystkiego przenieść wyżej – nie da się tego zrobić np. z portami rybackimi. Dlaczego jednak nie przeniesie się wyżej samych domów i osiedli mieszkalnych? Można by pozostawić tylko zakłady pracy w miejscach narażonych, a resztę przenieść. Dlaczego to jest takie trudne? Zbyt wysokie koszty?

Dziwi mnie, że to właśnie tak mądry naród, zawsze zwrócony w stronę natury, nagle zaczął się od niej odwracać. Przestał zwracać uwagę na zagrożenia, których jest świadom (!). Efekty tego poznał cały świat.

ogromne zniszczenia i pustoszące pożary panowały w mieście Natori, w prefekturze Miyagi; w 2010 roku miasto zamieszkiwało ponad 72 tysiące mieszkańców - fot za www.okobuddy.arwen.pl

Nawet jeśli pewne rzeczy wydają się oczywiste (Japończycy mają przecież świadomość swojego geograficznego położenia) to fakt, że niewiele wniosków wyciąga się z tak rozległych katastrof jest druzgocący. Naprawa falochronów, wałów przeciwpowodziowych może i podniesie poziom bezpieczeństwa, ale znów do czasu. Nikt nie wie, na jak długo starczy to, co teraz zostanie naprawione czy wybudowane.

Nikt nie zna przyszłości…

Przestrzeń komercyjna. Czy istnieje w Polsce w ogóle świadomość tego, że przestrzeń komercyjna też powinna pełnić swoją funkcję?

Centrum Handlowe Manufaktura w Łodzi to jedno z nielicznych miejsc tego rodzaju, które naprawdę zadbało o jakość przestrzeni, w jakiej się znajduje; zapewne jest to również jeden z powodów dla których Manufaktura osiągnęła ogólnopolski rozgłos i jest żywą miejską przestrzenią, miejscem spotkań, idealnie wkomponowanym w krajobraz poprzemysłowej Łodzi - fot. za www.skyscrapercity.com

Mam szczere wątpliwości, zwłaszcza gdy patrzę na rosnące w polskich miastach centra handlowe czyli galerie. Budynki chcą być atrakcyjne w naszych oczach i niektórym się to nawet udaje (Stary Browar w Poznaniu, Manufaktura w Łodzi, Galeria Łódzka), dzięki temu, że powstają w starych fabrykach, w starych budynkach „z klimatem” – to zdecydowana mniejszość naprawdę ma to „coś”, czego nie mają nowoczesne obiekty. Nie znam oczywiście wszystkich galerii w Polsce, ale wierzcie mi zwiedziłem ich nie mało: we Wrocławiu, w Katowicach, w Krakowie, w Poznaniu, w Warszawie, w Gdańsku, w Gdyni (także w tych na przedmieściach), w Bydgoszczy, w Toruniu, w Płocku, w Łodzi i nie pamiętam gdzie jeszcze (zwiedziłem również kilka centrów handlowych za granicami Polski, ale skupiam się w tym momencie wyłącznie na naszym kraju). Nigdy nie liczyłem w ilu obiektach byłem, bo i po co. Statystyki tu nie mają żadnego znaczenia.

Co mnie uderzyło w znacznej większości przypadków?

Architektura, która próbuje być nowoczesna i atrakcyjna. Próbuje, bo przecież galerie są trochę jak wieloryby, dość potężne, muskularne ale mało zgrabne. Szerokie, opasłe i optycznie ciężkie, dlatego architekci próbują elewacjami odwrócić uwagę od ich rozmiarów i uczynić je „zgrabniejszymi”. Przynajmniej na pierwszy rzut oka. To budynki, a gdzie przestrzeń? Nie ma się co oszukiwać, głównie poświęcona jest na parkingi, chyba, że parkingi stanowią integralną architektonicznie część galerii i schowane są pod wspólnym dachem (wiele jest takich przykładów). Nic to jednak nie zmienia. Przestrzeń wokół centrów handlowych praktycznie nie istnieje. Nie istnieje w kategorii „atrakcyjna”, natomiast w kategorii „byle jaka” jest ich całe mnóstwo. Ze znanych mi obiektów  wyróżnić mogę zaledwie Manufakturę w Łodzi, która wykorzystała fakt swojego pochodzenia (centrum handlowe mieści się w dawnych fabrykach Izraela Poznańskiego, potężnego przemysłowca tekstylnego) i siłą rzeczy, żeby „skomunikować” ze sobą oddzielne obiekty stanowiące wszak jeden zespół stworzono wyjątkową na skalę kraju przestrzeń. Fontanny, siedziska, minimalistyczna ale i ciekawie rozwiązana zieleń, nawet mini tramwaje obwożące Klientów po całym obiekcie i chyba nie tylko po nim.

Manufaktura Łódź - fot. za de.wikipedia.org

Mogę jeszcze wyróżnić Stary Browar w Poznaniu wraz z ciekawą, niebanalną choć niewielką przestrzenią zwłaszcza pomiędzy autentycznym starym browarem, a częścią dobudowaną współcześnie przez właściciela p. Grażynę Kulczyk. Jednak przestrzeń Starego Browaru nijak ma się do przestrzeni Manufaktury i to pod każdym względem – zarówno powierzchni jak i stopnia zainwestowania. Przyjemnie jest sobie posiedzieć pod gołym niebem na placu przy Starym Browarze, wypić kawę, przejrzeć jedną z gazet, ale to chyba wszystkie rodzaje aktywności (no może jeszcze spacer z jednej części centrum, tej starej do tej nowej, nie dawno dobudowanej) jakie można w tej przestrzeni uskuteczniać. Zyskuje ona na atrakcyjności gdy pojawiają się jakieś okazjonalne wernisaże.

Stary Browar w Poznaniu nie jest przestrzenią tak atrakcyjną jak Manufaktura, ale też i lokalizacja tej w części zabytkowej budowli w centrum Poznania narzuciła pewne ograniczenia; mimo tego udało się stworzyć miejsce niemal kultowe, łączące przyjemność zakupów z obcowaniem z kulturą i sztuką poprzez liczne wystawy; Stary Browar ma na swoim koncie wiele prestiżowych nagród, w 2005 roku otrzymał od Międzynarodowej Rady Centrów Handlowych (International Council of Shopping Centers) nagrodę za najlepsze centrum handlowe na Świecie w kategorii obiektów handlowych średniej wielkości - fot za polityka-pl

Jest też kilka innych obiektów, których obecny wizerunek oparty jest w części na historii: Galeria Drukarnia w Bydgoszczy (wybudowana w miejscu dawnych Zakładów Graficznych im. Komisji Edukacji Narodowej, w drukarni powstałej już w 1806 roku), Galeria Focus Mall w Bydgoszczy (znajdująca się częściowo w dawnych zakładach przetwórstwa mięsnego i częściowo w dawnych kamienicach), Galeria Stara Papiernia w Konstancinie-Jeziornej (zlokalizowana w zabytkowych budynkach dawnej fabryki papieru istniejącej jeszcze przed 1830 rokiem). Nawiązaniem do przemysłowej łódzkiej architektury czasów rodem z „Ziemi Obiecanej” Andrzeja Wajdy jest Galeria Łódzka. Wprawdzie obiekt zupełnie nowy (budowa zakończyła się w 2002 roku) ale utrzymany w duchu historycznym. Innych obiektów mniej lub bardziej powiązanych z historią prawdę mówiąc nie kojarzę. Mimo tego, że współczesne galerie z „historią w tle” są warte uwagi jako same obiekty, atrakcyjnej przestrzeni wokół nie posiadają.

Kiedy sięgnę pamięcią wstecz i przypomnę sobie pozostałe obiekty, to niestety żaden nie zasługuje na wyróżnienie. Posadzenie kilku drzew, zrobienie kwietnika i trawników nie wiele ma wspólnego z atrakcyjnością przestrzeni komercyjnej, stanowiącej również przestrzeń publiczną - choć naturalnie w nieco innym rozumieniu niż otwarte tereny miejskie. Nie myślę tu o tym, by inwestorzy tworzyli zaraz rozległe parki z fontannami. Nie chodzi o rozmiar, chodzi o jakość. Z samego już założenia centrum handlowe zajmuje zdecydowaną część działki. Nie wiele więc zostaje miejsca na co innego. Mimo to jednak to, co pozostaje nie zabudowane jest nijakie. Dlaczego? Czy to skąpstwo inwestorów? Czy to skupienie się wyłącznie na „atrakcyjnej” architekturze? Czy brak świadomości co do roli, jaką powinna pełnić przestrzeń komercyjna? Pewnie wszystko na raz i jeszcze kilka innych czynników…

Doskonałe zdjęcie by pokazać sedno problemu przestrzeni komercyjnych w Polsce; Galeria Copernicus w Toruniu to przykład centrum handlowego, które nie ma żadnej atrakcyjnej przestrzeni wokół obiektu, ponieważ wszystko co było wykorzystano na parking; czas pokaże jak długo ta galeria będzie stanowiła atrakcyjny punkt na mapie miasta - fot. Marcin Ostajewski, torunskiespacery-wordpress-com

Każda inwestycja komercyjna nastawiona jest na… zwrot. To jest credo inwestorów. Zwrot z zainwestowanego kapitału jest wyznacznikiem sensu budowy sklepowych molochów. Budują galerie nie po to, by tworzyć coś wyjątkowego, ale by zarabiać. Oczywiście w pewnej określonej perspektywie czasowej. Cel jednak jest jeden. To zysk. Tym bardziej dziwię się, że tak nieliczni myślą nieco bardziej awangardowo i dostrzegają wagę atrakcyjności przestrzeni, a nie tylko atrakcyjności wnętrz i listy marek w swoich obiektach. Wciąż tak wiele obiektów może podnieść swoją atrakcyjność i zostawić nieco w tyle konkurencję. Niewielu jednak w ogóle o tym myśli.

Jedna z najnowszych inwestycji w kujawsko-pomorskim - Galeria Plaza w Toruniu; nowoczesna elewacja, wielpoziomowe parkingi, imponująca skala jak na tak niewielkie miasto, wielki wybrukowany plac przed wejściem i... brak atrakcyjnej przestrzeni; czym to wytłumaczyć? - fot. za www.martessport.com.pl

W ten oto sposób ogromny potencjał przestrzeni komercyjnej pozostaje wciąć niewykorzystany, podczas gdy mógłby pracować na przyszłe zyski całej inwestycji…

Miłego dnia! Pozdrawiam!

Jeden ze spektakularnych projektów Franka Gehry: Walt Disney Concert Hall w Los Angeles, w stanie Kalifornia; projekt rozpoczęty został w 1987 roku, a obiekt został otwarty w październiku 2003 - fot. za www.cgsdistance1.blogspot.com

Tacy architekci jak Frank Lloyd Wright czy Le Corbusier otworzyli oczy wszystkim tym, którzy myśleli, że architektura to tylko sześcianowe domki, w różnych konfiguracjach i ewentualnie w różnych kolorach. Okazało się, że ich wkład nie tylko przetrwał, ale zaczął ewoluować. Dzisiejsi architekci z duszami artystów wprowadzają architekturę na jeszcze wyższy poziom.

Jedno z najnowszych dzieł słynnego architekta: Camerimage Łódź Center wedlug projektu Franka Gehry-ego jest przedmiotem gorących dyskusji i całkiem możliwe, że... nie zostanie zrealizowane - fot. za www.lodz.gazeta.pl

Zadziwiają nas pomysły Zahy Hadid, Franka Gehry`ego i Daniela Libeskinda. Ten ostatni architekt jest w moim odczuciu jednym z naprawdę wyjątkowych i to pomimo faktu, że jego dzieła wybitnie zwracają uwagę i promieniują symbolizmem. Jest w nich jednak szczerość, wynikająca z wewnętrznej potrzeby twórcy, a nie z kreowania „autoimage`u”.

Już samo podejście Daniela Libeskinda do procesu projektowania i mnie otworzyło oczy na jakże oczywiste i jakże ważne kwestie. Przede wszystkim na czucie przestrzeni. Nie banalne jej poznanie, ale prawdziwe odczuwanie danego miejsca. Na sięgnięcie w głąb siebie i szukanie odpowiedzi na zasadnicze pytania. To mnie osobiście zauroczyło. Naprawdę zacząłem odbierać tą wizję patrzenia, na brzydko mówiąc: obiekt projektowania. Zauważcie ile powstaje nieciekawych projektów. Niestety jeśli ktoś nie czuje, to choćby nie wiadomo jak się starał, nie zrobi dobrego projektu. Dlatego czasem w konkursach wygrywają projekty narysowane na kawiarnianej serwetce, gazecie czy kartce z notesu – nawet w starciu z super pięknymi wizualizacjami komputerowymi. Duch projektowania jest ważniejszy od komputera. Jeśli się głębiej nad tym zastanowić to nic dziwnego. Natchnienie jest drogą do właściwego projektowania. Wtedy jest to projektowanie dla odbiorców, nie dla siebie.

Natchnienie zrodziło wizję Daniela Libeskinda, w oparciu o którą narysował on koncepcję odbudowy strefy Ground Zero w Nowym Jorku; Libeskind latami brnął przez problemy związane z realizacją tego projektu, a droga ta mimo wygranego konkursu, zdawała się nie mieć końca... - za www.daniel-libeskind.com

Dzisiaj jestem absolutnie przekonany, że dobre projekty nie powstają, jeśli ich autorzy nie czują przestrzeni. Jeśli nie poświęcą swojego czasu i energii by udać się w miejsce, które projektują. Wtedy właśnie powstają „dziwactwa” oderwane od rzeczywistości i potrzeb. Wtedy przestrzeń zostaje zaśmiecona. Z tym zjawiskiem trzeba walczyć, starając się wybierać wszystko to, co jest nie tylko designerskie, twórcze, ale również praktyczne, funkcjonalne, intuicyjne, przyjazne.

Uzmysławiamy sobie jak ważne są te cechy, gdy myślimy o przedmiotach codziennego użytku. Czy telefony komórkowe umieszczone w zegarkach zrobią rewolucję? Śmiem twierdzić, że nie, ponieważ choćby nie wiem jak były piękne są niewygodne i tyle. Czy gdyby zaprojektować okrągłą pralkę ludzie by się na nią rzucili? Też nie, bo optycznie zajęłaby więcej miejsca niż kwadratowa, czy prostokątna, a to nie pasuje do wystrojów naszych wnętrz. Pusta przestrzeń wokół takich przedmiotów drażni nasze oczy i poczucie właściwego zagospodarowania przestrzeni – tzw. ładu. Czy chcielibyście nosić piękne, nowoczesne ubrania, w których byłoby wam niewygodnie? (abstrahuję od damskich butów, zwłaszcza tych na super szpilkach, są koszmarnie niewygodne, a jednak…). Wyjątek potwierdza regułę

London Aquatics Centre to jedno z nowszych dzieł wybitnej irackiej architekt; Zaha Hadid jest przykładem niesamowitej realizacji własnych marzeń, wydawałoby się, że ktoś z kraju przesiąkniętego problemami nie bardzo ma szansę wybić się tak wysoko, a jednak; Zaha Hadid otrzymała w swojej karierze najbardziej prestiżowe nagrody w świecie architektury, m. in. Nagrodę Pritzkera oraz Miesa van der Rohe - fot za www.zaha-hadid.com

Przestrzeń naszych domów, mieszkań czy firm jest starannie dobierana. Wszystko po to żeby czuć się komfortowo. Przy okazji musi być ładnie, to zrozumiałe. Żadna jednak ładna przestrzeń, jeśli nie jest funkcjonalna, nie będzie cieszyć się dłuższym zainteresowaniem. Ponieważ sami się zmieniamy, również nasze otoczenie musi się zmieniać. Dlatego co jakiś czas decydujemy się przesunąć mebel w inny kąt pokoju. Przestrzeń publiczna naprawdę niczym się nie różni od naszych mieszkań. Żebyśmy chcieli w niej „zamieszkać” czyli ją zaakceptować i w niej przebywać (z punktu naturalnych potrzeb człowieka jest to bardziej pożądane niż przebywanie nawet we własnym mieszkaniu) musi być nie tylko ładna, ale przede wszystkim przyjazna. Łatwa w odbiorze, zrozumiała, jednocześnie ciekawa, intrygująca, zapraszająca do przebywania w niej. Musi mieć też określone przeznaczenie i adekwatny do tego program.

Sam doznałem takich sytuacji, w których przed oczami ukazał mi się gotowy projekt. Szkoda, że takie uczucie nie pojawia się przy każdej okazji. Świadomość która spływa w ułamku sekundy nie może być czymś niewłaściwym. Trzeba temu zaufać, nie lekceważyć ducha projektowania. Niestety mamy jako ludzie tą cechę, że często lekceważymy nasze głębsze uczucia i wewnętrzny głos mądrości. Takich sytuacji niestety również doświadczyłem w moim życiu i w mojej zawodowej pracy. Kiedy zaczynasz przekonywać sam siebie, że to co czujesz nie jest dla Ciebie dobre, popełniasz błąd. Czasem całą serię błędów. Niestety. Trzeba za nie później płacić. To oczywiste, ale jak bardzo szkoda tego czasu…

Pozdrawiam!

Nowatorskie, intrygujące, niecodzienne dzieło Vladimir Djurovic Landscape Architecture - to Hariri Memorial Garden w Libanie, na pewno nie była to tania inwestycja tylko kto zgadnie, o co chodziło projektantowi? - za www.architonic.com

W części to zrozumiałe, bo żeby dzisiaj zaistnieć trzeba na siebie zwracać uwagę, głośno krzyczeć (tym głośniej im mniej ma się do powiedzenia), może nawet pofarbować włosy. Wtedy właśnie zaczyna do projektów wkradać się dziwaczność, której pewnie w dużej części nie rozumieją sami twórcy. Coś jednak trzeba zrobić, żeby zwrócić na siebie uwagę. Świat pędzi jak szalony, jest niewiele czasu na autopromocję więc trzeba działać i to w taki sposób, żeby inni to dostrzegli, żeby podziwiali, żeby się zastanawiali, żeby komentowali, etc.. Tak niestety jest, co często widać.

to samo dzieło pracowni Vladimir Djurovic Landscape Architecture z innego ujęcia; jeśli nawet uznać, że jest to ładne, że dobrze się prezentuje i dobrze wygląda czy to coś zmienia? czy jest to przestrzeń dla ludzi czy raczej dla wodnych stopniu, które zajmują znaczną powierzchnię tego placu, natomiast w stosunku do wielkości całej inwestycji bardzo niewiele miejsca pozostało właśnie dla ludzi - fot. za www.architonic.com

Gdzie w takim razie jest w tym wszystkim prawda? Gdzie jest prawda w projektowaniu? Czy z reżyserów przestrzeni nie stajemy się coraz bardziej jej aktorami? Czy zamiast siedzieć „za kamerą” i kreować spektakl, w którym główne role grają Ci, dla których architektura krajobrazu pełni swą powinność nie za często wyskakujemy przed obiektyw, przysłaniając to, co za nami? Nie za głośno krzyczymy? Nie za mocno zwracamy uwagę na siebie, żeby nas dostrzeżono? Zastanówcie się sami. Może powinniśmy coś z tym zacząć robić, coś zmieniać…

To co napisałem powyżej nie jest hipokryzją. Pewnie, że ja też chcę czuć się dostrzeżony, jako architekt krajobrazu. Oczywiście, zależy mi na promowaniu własnej myśli twórczej i zdolności kreowania przestrzeni. Zależy mi na realizowaniu własnych pomysłów, które adresuję do moich Klientów. Nie chcę jednak przekrzykiwać samego siebie. Nie chcę by mówiono o mojej pracy: „a co projektant chciał tu wyrazić? Co chciał przez to powiedzieć?”. Architektura krajobrazu - niczym medycyna w odniesieniu do zdrowia ludzkiego - ma uzdrawiać przestrzeń, ma sprawiać by była ona ergonomiczna, intuicyjna, przyjazna (w szerokim znaczeniu). Nie potrzeba tu udziwnień, nie potrzeba szokowania. Przynajmniej nie zawsze. Gdyby każdy lekarz chciał pokazać co potrafi ludzie wychodzili by ze szpitali z ręką przyszytą w miejsce nogi i z głową na plecach. Byli już tacy artyści, którzy mieli wizję ludzi z genitaliami na czole. Sądzę, że medycyna jest dzisiaj w stanie tworzyć takie dziwaczne rozwiązania. Co więcej, ludzie na pewno żyliby przez jakiś czas tak pozmieniani, bo naprawdę dużo dzisiaj wiemy o przeszczepach, implantach, etc. Sens istnienia medycyny to jednak nie abstrakcjonizm tylko służebność. To pomoc w rozwiązywaniu problemów zdrowotnych ludzi.

Może niektórzy się z tym nie zgodzą, a argumentem będzie właśnie artystyczne podejście do projektowania. Architekci krajobrazu – i tu zgoda – to również artyści. Moim zdaniem jednak bycie artystą, nie zawsze musi oznaczać bycie dziwakiem. Artyzm polega na projektowaniu naprawdę skierowanym na odbiorcę, nie na projektanta. Proste, ale różnica zasadnicza. Było nie było stworzenie przestrzeni to nie malowanie obrazu, jak się niektórym wydaje. Jeśli obraz jest kiepski albo ściana zbyt ładna, obraz można po prostu wyrzucić. Z zepsutą przestrzenią nie da się tego zrobić…

Przykład z naszego podwórka - idąc Powiślem w stronę ogromnego, niedawno zrewitalizowanego placu pod Wawelem, przemierzamy pustynię; inwestycja chodź bardzo niedawno oddana do użytku Krakowiakom już zebrała negatywne oceny za... pustkę; ławek jest bardzo niewiele, a kiedy dojdziemy do placu, przy którym powstało Centrum Obsługi Ruchu Turystycznego nie ma ich prawie w ogóle, na dodatek do samego CORT prowadzą schody... o czym to świadczy? zabrakło tu idei: zróbmy coś dla ludzi

Wcale nie uważam, że wszystko co nowoczesne jest zbyt oryginalne czy niepotrzebne. Wręcz przeciwnie, architektura krajobrazu jako dziedzina przenikającej się sztuki i nauki, i musi poszukiwać. Taka jest jej misja. Musi poszukiwać nowych rozwiązań wciąż pojawiających się problemów w przestrzeni. Jednocześnie musi to robić z korzyścią dla ludzi, nie tylko dla samych projektantów. Zdarza się jednak obserwować trend odwrotny od tej idei i to powoduje, że powinniśmy się zastanowić nad kryteriami, jakie towarzyszą ocenie takich delikatnie mówiąc „mniej udanych” projektów. W dzisiejszych czasach trzeba do wszystkiego, a do przestrzeni już zwłaszcza, podchodzić świadomie.

plac przy Centrum Pbsługi Ruchu Turystycznego na Powiślu, w Krakowie to współczesna, modernistyczna wizja miejskiej pustyni; to też ogromny kontrast z tym, co jest za nim - z Wawelem; szkoda tak ważnego fragmentu przestrzeni Krakowa... - fot. za www.biurofestiwalowe.pl

Nie chcę również, by powstające przestrzenie stały się przewidywalne, bezbarwne i nudne. NIe chcę by były tylko „prawidłowe”. Muszą tętnić życiem i zachęcać ludzi do wyjścia z domu i spędzenia czasu pod gołym niebem, w przestrzeni otwartej, w towarzystwie innych ludzi. Nie zapominajmy, że ma to na nas samych ogromnie pozywtyne oddziaływanie zdrowotne – zarówno psychiczne jak i fizyczne. Przestrzeń, w której ludzie chcą spędzać czas z własnej woli jest też znacznie bardziej bezpieczną przestrzenią. Im więcej nas korzysta ze stworzonych dla ludzi miejsc, tym więcej ludzi tam chce spędzać czas. To działa niemal jak perpetum mobile…

Miłego dnia!